Grensoverschrijdend gedrag

Wanneer gaat een grap te ver, en wie ziet het op tijd?

In de groepsapp gaat weer een grap rond over dezelfde collega. Iedereen reageert met een lachend gezichtje. Zij niet. In het overleg wordt ze steeds onderbroken, en niemand zegt er iets van. Is dit nu grensoverschrijdend, of gewoon de humor van het team? Niemand weet het zeker. Dus doet niemand iets.

Een strook tape langs de vloer, als een grens.

Als het voor de ander niet meer grappig is. Dat is precies waarom de grens zo moeilijk te zien is: die ligt niet bij wat bedoeld wordt, maar bij hoe het aankomt. Grensoverschrijdend gedrag begint zelden groot. Wie het kleine op tijd ziet, kan voorkomen dat het groot wordt.

Wat erachter zit

Wat grensoverschrijdend gedrag is, lijkt duidelijk: seksuele intimidatie, agressie en geweld, pesten en discriminatie. Dat zijn de vormen die de Arbowet noemt. Maar in de praktijk begint het vaak kleiner. Een opmerking die net te ver gaat. Een grap die steeds over dezelfde persoon gaat. Iemand die stelselmatig wordt onderbroken of buitengesloten.

Het komt vaker voor dan je hoort. In 2023 kreeg 17 procent van de werknemers op het werk te maken met ongewenst gedrag, van collega's, leidinggevenden of van klanten en patiënten. Volgens TNO leidde ruzie, conflict of grensoverschrijdend gedrag in 2023 tot 2,4 miljoen verzuimdagen.

En klein blijft niet altijd klein. Onderzoekers beschrijven hoe kleine onbeleefdheden kunnen uitgroeien tot steeds ernstiger gedrag. Juist daarom is het grijze gebied geen bijzaak, maar de plek waar je het verschil kunt maken.

Werkgevers moeten volgens de Arbowet beleid voeren tegen ongewenst gedrag. Een gedragscode en een vertrouwenspersoon zijn veelgebruikte maatregelen, maar allebei niet wettelijk verplicht.

Waarom je het vaak te laat ziet

Omdat de lijn dun is, twijfelt iedereen. Wie het meemaakt, vraagt zich af of hij niet overgevoelig is. Wie het ziet, wil zich er niet mee bemoeien. En wie het doet, bedoelde het “als grapje”.

Er iets van zeggen voelt riskant. Wie aangeeft dat een grap te ver gaat, zet de relatie met collega's op het spel, en loopt het risico zelf als lastig of humorloos te worden gezien. Dus lacht iedereen mee, of zegt niets.

Zo blijven kleine signalen onder de radar. Ze worden niet gemeld, omdat ze niet “erg genoeg” lijken. En maar een klein deel van wie iets meemaakt, stapt naar een vertrouwenspersoon. Wie wacht tot iemand een melding doet, ziet het dus pas als het al groot is. Wie het als vroeg signaal ziet, let op het kleine: de toon, de grap, de stilte als iemand binnenkomt.

Wie wacht tot iemand de stap naar de vertrouwenspersoon zet, hoort alleen de zwaarste verhalen. Wie regelmatig en anoniem vraagt hoe het gaat, hoort ook het kleine, voordat het groot wordt.

Wat helpt

In het volgende gesprek

Benoem het klein, zonder oordeel: “Ik weet dat het als grap bedoeld is, maar ik vind het niet oké.”
Vraag de persoon over wie het gaat, apart, hoe het voor hem of haar is. En vraag degene die het deed hoe het bedoeld was, voordat je oordeelt.
Neem signalen serieus, ook als niemand een naam noemt.

In het team

Spreek samen af wat jullie normaal vinden in hoe je met elkaar omgaat, en wat niet.
Let ook op omstanders: wie ziet het, en durft die iets te zeggen?
Maak de vertrouwenspersoon een bekend gezicht, en vertel dat je ook met twijfel kunt bellen.

In hoe je het organiseert

Zie weinig meldingen niet als bewijs dat er niets speelt.
Leg in een gedragscode uit wat jullie onder ongewenst gedrag verstaan, met voorbeelden, en waar mensen terechtkunnen.
Laat zien dat signalen iets opleveren, ook als het om kleine dingen gaat.

Hulpmiddel · 2 minPSA-check: staat dit bij jullie?Zeven punten op basis van de Arbowet en de voorbeelden van de Arbeidsinspectie.

Deel dit artikelLinkedIn E-mail

Verder lezen

Waar ligt de grens?Tussen een grap en grensoverschrijdend gedrag zit vaak maar een dunne lijn. Juist in dat grijze gebied zitten de vroege signalen.4 min lezen Er is een vertrouwenspersoon. Waarom belt niemand?De route is helder en de vertrouwenspersoon is altijd bereikbaar. Toch blijft het stil. Dat zegt iets over de drempel, niet over wat er speelt.5 min lezen Wat doet een vertrouwenspersoon?Iemand bij wie je terechtkunt als er iets op het werk niet goed voelt. Vertrouwelijk, en zonder dat er meteen iets in gang wordt gezet.4 min lezen Interne of externe vertrouwenspersoon?Iemand die de organisatie kent, of iemand die er los van staat? Beide kan, en een combinatie ook.3 min lezen Wat levert een vertrouwenspersoon op?Een naam op het intranet verandert niets. Een vertrouwenspersoon die mensen kennen, en een werkgever die iets doet met de signalen, wel.3 min lezen PSA-beleid: wat moet je als werkgever regelen?Werkdruk en ongewenst gedrag zijn geen privézaak. De Arbowet vraagt werkgevers om er beleid op te voeren.5 min lezen